เศรษฐศาสตร์การเมือง (Political Economy)
ระเบียบที่เกิดขึ้นเอง (Spontaneous Order)
ระเบียบทางสังคมที่ก่อตัวจากการกระทำและกฎเกณฑ์ของคนจำนวนมาก ไม่ได้เกิดจากการออกแบบของศูนย์กลางเพียงแห่งเดียว
ภาษา ตลาด กฎหมายจารีตประเพณี และราคา มักถูกยกเป็นตัวอย่างของระเบียบที่เกิดขึ้นเอง สิ่งเหล่านี้ค่อย ๆ พัฒนาผ่านปฏิสัมพันธ์ การปรับตัว และกฎเกณฑ์ที่ใช้ร่วมกัน แม้จะไม่มีใครออกแบบผลลัพธ์สุดท้ายไว้ล่วงหน้า
แนวคิดนี้เตือนเราว่า สถาบันที่เป็นประโยชน์ไม่จำเป็นต้องผ่านการวางแผนจากส่วนกลางก่อน จึงจะเกิดขึ้น ดำรงอยู่ หรือพัฒนาต่อไปได้
Related Concepts
Related Articles
- รัฐวางแผนแทนตลาดได้ไหม (Socialist Calculation Debate)
ต่อให้ผู้วางแผนรู้ว่าเหล็กทุกตันอยู่ที่ไหน โรงงานแต่ละแห่งผลิตอะไรได้บ้าง และมีคอมพิวเตอร์ที่คำนวณเร็วกว่ามนุษย์ทุกคนรวมกัน เขาก็ยังอาจตอบไม่ได้ว่าเหล็กกองนั้นควรถูกนำไปสร้างโรงพยาบาล สะพาน เครื่องจักร หรือเก็บไว้เผื่อทางเลือกที่ยังไม่มีใครมองเห็น
- ราคากำลังบอกอะไรเราอยู่ (Price Signals)
ราคาไม่ได้บอกเราทุกอย่างเกี่ยวกับโลก แต่สิ่งที่มันทำได้น่าประหลาดกว่านั้นเสียอีก มันช่วยให้คนจำนวนมหาศาลที่ต่างคนต่างรู้ข้อมูลเพียงคนละนิด สามารถปรับการตัดสินใจเข้าหากันได้ โดยแทบไม่มีใครต้องเห็นภาพทั้งหมด
- ตลาดรู้ได้ไง ว่าควรทำอะไร (Knowledge and the Market Process)
ตลาดไม่ได้ทำงานได้เพราะมีใครคนหนึ่งมองเห็นภาพทั้งหมด แต่เพราะราคา กำไร ขาดทุน การแข่งขัน และการทดลอง เปิดทางให้คนที่รู้กันคนละส่วนปรับตัวตามความรู้ที่กระจัดกระจายอยู่ในมือของคนอื่นได้
- เงินต้องมีผู้ผูกขาดหรือไม่ (Currency Competition)
เราแข่งขันกันแทบทุกเรื่อง ตั้งแต่ธนาคาร โทรศัพท์ ไปจนถึงสายการบิน แต่เมื่อมาถึงเงิน เรากลับคุ้นเคยกับการมีมาตรฐานหลักเพียงหนึ่งเดียว Currency Competition จึงไม่ได้เริ่มจากคำถามว่าเราควรมีเงินกี่ชนิด แต่อยู่ที่ว่า หากมาตรฐานเดิมสูญเสียความน่าเชื่อถือ ทางเลือกอื่นสามารถเกิดขึ้นและแข่งขันกับมันได้จริงหรือไม่